ÜÇ-BEŞ KURUŞ TASARRUF EDELİM DERKEN
Nihayetinde BBC de Bir Bürokrasidir
1967, İngiltere
Bir yayın kuruluşu olarak İngiliz BBC'nin kaliteli yayıncısı oldukça azdı. 70 yılı
aşan bir süre BBC konserler, belgeseller, komediler, çocuk programlan, eğitim
programlan, drama dizileri, çağdaş ve klasik oyunlar üretti ve yayımladı; radyo
ve televizyon haberleri tüm dünyada en güvenilir ve saygın haberler olarak kabul
ediliyordu.
1922 yılında İngiliz Posta Teşkilatı tarafından İngiliz Yayım Şirketi (British
Broadcasting Company-BBC) olarak kaydı yaptırılıp, ruhsatı alınırken Posta
Genel Müdürlüğü'nün, yani patronunun uygun bulduğu hizmeti sağlamak
amacını taşıyordu. Niyetler mükemmeldi. Şirket radyoda İngiliz ürünlerinin
tanıtımını yapıyordu. Halk üzerinde kötü veya olumsuz bir etkilemeye yol
açmadıktan sonra yayınların özgürdü. Mali olarak ise doğrudan izleyicilerinin
ödemeleriyle ayakta duracaktı.
BBC yayınlarını dinlemek ve daha sonra televizyonları izlemek isteyenler Posta
Teşkilatına belirli bir ruhsat ücreti ödemek zorundaydılar. Başlangıçta yılda 10
şilin olan ücret daha sonraları 70 paunda kadar çıktı. Hükümetin desteğindeki
bir tekel olarak BBC on yıllar boyunca yayın alanını istediği gibi elinde tuttu.
Bağımsız radyo ve televizyon kuruluşlarına izin verilmesine ve BBC'nin
işgalindeki yayın dalgalarından yararlanmalarına kadar uzun zaman geçti.
Bundan sonra bile satılan her televizyon, alıcısı BBC'yi izlese de izlemese de, bir
ruhsat parası ödemek zorundaydı. Bu ödemeler ve programların telif ücretleri
BBC'nin mali kaynaklarını oluşturuyordu.
Bir kamu kurumu ve bürokratik bir aygıt olmasına rağmen ne yayımlayacağı
konusunda hayli geniş bir özerkliğin tadını çıkarıyordu. Tam gün TV yayını
1980'lerin ortalarına kadar onaylanmadı. Ticari kaygılar taşımamanın sağladığı
rahatlıkla BBC yayınları düzeyli, tarafsız ve kaliteli olma olanağına
kavuşuyordu.
Bu özgürlük ve avantajlardan yararlanan BBC tümüyle ticari bir TV kanalında
yer alması çok zor çocuk programları, konserler ve diğer eğitici yayınlar
yapabiliyordu. Radyoda da dünyaca ünlü orkestraların yanı sıra İngiliz ve
Amerikan pop müziğinin yıldızları, Beatles, Rolling Stones, Jimi Hendrix, Chuck
Berry konserleri dinlenebiliyordu. En ünlü programlarından biri 1963'ten 1989'a
kadar devam eden bilimkurgu dizisi Doctor Who (Doktor Kim) idi.
Ama bu arada, maalesef BBC de, herhangi bir kamu kuruluşunda görülebilecek
bazı dertlerden mustaripti. Gelirleri sabit olan herhangi bir şirket bazı
harcamalarını kısmak ve bütçesinde belli kısıtlamalar yapmak zorundaydı. Buna
BBC de dahildi.
İlk BBC programları Film Merkezinden sağlanan uzun süreli film ve oyunlardan
oluşuyordu. Ticari kayıtların devreye girmesiyle birlikte BBC arşivlerine de
standart bir ölçü getirildi. Personele bütün programların film kopyalarını
saklama emri verilmişti ama video ve ses kayıtları için aynı emir
tekrarlanmamıştı.
1978'e kadar BBC Mühendislik Bölümünün denetiminde olan video kasetler
ancak bu tarihten sonra film merkezine aktarıldı. Kasetler nispeten daha küçük
bir arşivde saklanıyor ve zaman zaman dış ülkelere satış olanağı olup olmadığını
anlamak için yeniden izleniyordu. Pek çok görsel ve sesli programlar ve diziler,
filmler, belgeseller başka ülkelere satılıyordu. 1970'ler ve 1980'lerde dünyada en
çok izlenen bilimkurgu dizisi Doctor Who da bunlardan biriydi.
Sonra arşivlerdeki yerlerin yeterli olmadığı ve pahalıya mal olduğu günler geldi.
Böylece 1967 yılında adı bilinmeyen bir bürokrat, günlerden bir gün depolarda
bulunan ses ve video kasetlerini silip temizleyerek yeniden kullanılabileceğini
akıl etti ve harekete geçti. Gerek Film Merkezi, gerekse Mühendislik Bölümü
tüm programların tarihsel kopyalarının tutulmasından diğerinin sorumlu
olduğunu düşünüyordu.
Ve 1978'e gelindiğinde birçok program bir güzel yok edilmiş ve elde hiçbir
kopyası kalmamıştı. BBC bir arşiv sorumlusu tayin ederek nelerin yok edildiğini
saptamak ve dünyanın her tarafından, yabancı yayın kurumlarından ve
koleksiyonculardan kendi orijinal programlarının kopyalarını bulmak için
uğraşmaya başladı. Kaybedilen hazinelerin ancak çok azının kopyası
bulunabildi.
Bu arada büyük bir şans eseri olarak dünyaca ünlü Doctor Who'nun eksik
bölümleri de toparlanabilmişti. Yakın zamanlarda iki müzik prodüktörü ortaya
çıktı ve vaktiyle verilen silme emrine uymadıklarını ve Rolling Stones'un ilk
kayıtları da dahil olmak üzere bazı eşi olmayan programların kayıtlarını
sakladıklarını açıkladılar. Şimdi bu "kayıp kasetler" BBC'ye küçük bir servet
kazandırabilir ama geri gelmeyenler dikkate alındığında elde olanlar pek bir şey
değildir.
Üç-beş kuruş tasarruf edelim derken müzik ve yayın tarihinin paha biçilmez
eserleri kaybolmuştu. Boş kasetlerin fiyatı 2 ile 9 pound arasında değişiyordu.
Oysa bunların üzerinde orijinal olarak kaydedilmiş programlardan BBC
milyonlarca pound kazanabilirdi. Kaybolanlar arasında Beatles'ın ilk konserleri,
önemli dramalar, belgeseller ve tarihsel spor programları yer alıyordu.
Bugünkü değerleri milyarları bulurdu. Ama depoda bir parça yer kazanmak ve
birkaç bin pound tasarruf etmek için akıl almaz bir iş yapılmıştı. Zamanında
üzerinde doğru dürüst düşünmeden bulunulan bir çözüm uygun gibi görünmüştü
ama eşine az rastlanır bir rezalet ortaya çıkmıştı.
ile 1024x768 çözünürlükte görüntülenebilmektedir.
